22 DE AGOSTO: DÍA DEL FOLKLORE – TAVARANDU ÁRA



TAVARANDU – FOLKLORE


VIKIPETÃMEGUA (DE WIKIPEDIA EN GUARANI)


Ohai: David Galeano Olivera


Leer (hacer clic) en; http://groups.google.com.py/group/guarani-nee/web/da-del-folklore--...



Tavarandu (folklore) niko peteĩ kuaaty ijáva Avakuaaty tembiapoguiguápe. Ohapykueho, ombyaty ha oikuaakajeýva arandu ka’aty. Mayma kuaaty oguerekoháicha, tavarandu
oipuru avei aporeko ha tapereko oipytyvõva ichupe ohupyty hag̃ua hembipota.
Tavarandu térã tetãkuaa, ha'e kuaaty (disciplina, ciencia) tetã
rembikuaaguigua. Upe ñe'ẽ omoheñoiva'ekue peteĩ karai katupyry hérava Willians
John Thoms, ary su poapysa irundypa poteĩme; ha ojepuru oñehenói hag̃ua umi
mba'e chae, jeroviapy (creencias), jepokuaa (costumbres),
mombe'ugua'u (mitos), mombe'upy (leyendas), ñe'ẽarandu (proverbios),
ñe'ẽnga (refranes), tetãygua rembiapokuéva. Upe ñe'ẽ ojepuru mayma
tetãme, yvy ape ári oĩva.





TAVARANDU PYPEGUA (CARCTERÍSTICAS DE LOS HECHOS FOLKLÓRICOS)


Tavarandu ha'eva'erã katuete:



· 1.1. Mba'echae (tradicional). Péva niko he’ise pe mba’e tavarandugua (hecho folkórico) -taha’e ha’éva- ohasaha sy ha túvagui, ñemoñarépe. “Tuka’ẽ” jaipuru ko’ag̃aite
peve ñembosaráirõ, ñande sy ha ñande ru ombohoságui ñandéve ha upekuévo
omyesakãgui ñandéve mba’éichapa ñaha’ãva’erã



· 1.2. Tetãygua rembiapokue (vulgar). Ápe katu oje’e ñandéve pe mba’e tavarandugua ikatuha heñói oimeraẽ hendápe. Natekotevẽi jaha ñañemoarandu upevarã térã ñaime peteĩ
mbo’ehaópe heñói hag̃ua tavarandu. Péicha peteĩ jehero (marcante) oimeraẽva
omoheñoikuaa.



· 1.3. Ijapoharekuaa'ỹva (anónimo). Avei oje’e mba’e tavarandugua ijapoharekuaa’ỹha. Techapyrárõ, avave ndoikuaái mávapa oipuru’ypýkuri pe ñe’ẽ “amóntema”



· 1.4. Purupyrã (útil). Mba’e tavarandugua niko ojekuaa, ojepuru aja. Ndojepurúiramo, ndojekuaái ha upe mba’e pya’e omano. Terere, vorivori, chipa,
tatapỹi ári jehasa umíva ha’égui purupyrã, hekove; ha oĩ gueterei ñande apytépe
ko’ag̃aite peve



· 1.5. Heñoisapy'áva (espontáneo). Péva he’ise mba’e tavarandugua noikotevẽiha ñembosako’i arére. Oimeraẽ hendápe, heñoita jave, heñói. Techapyrãrõ, ja’ekuaa “yvyrasỹi”
heñoihague peteĩ ára. Hoky peteĩ ñande rapicha apytu’ũme (heñoisapy’a) ha péva
oikuaaukávo hapichápe, ojekuaa ha ojepurúmakatu.



FOLKLORE PARAGUAYO – PARAGUÁY TAVARANDU



TAVARANDU ÑEMOHENDA (CLASIFICACIÓN DEL FOLKLORE)


1. Apytu'ũ rehegua tavarandu = Folklore Espiritual o Animista


2. Mba'e’apo rehegua tavarandu = Folklore Material o Ergológico


3. Ava'aty rehegua tavarandu = Folklore Social o Sociológico






APYTU'ŨGUIGUA TAVARANDU (FOLKLORE ESPIRITUAL O ANIMISTA)


Kóvape oikepaite mba’e tavarandugua oñemombytáva ñane apytu’ũme, tekotevẽ’ỹre jahecha térã jajapo. Hyepýpe jajuhukuaa: ñe’ẽjovake, ñe’ẽñemiguerojera, mombe’ugua’u,
mombe’upy, káso ñemombe'u, ñe'ẽnga ha hetaiteve mba’e.



1.1. Ñe’ẽjovake (relación) niko ñe’ẽpotymimi joguaha ja’éva ojupe, ha ñane irũ ombohovakekuaáva ñandéve.


Techapýrã:


Che korapýpe areko


Ka’avo hérava aromita


Jepémo ápe heta nde rogaygua


Che rohetũmíta


Nde korapýpe reguereko


Che ru nderaviramíta


peteĩ ka’avo hérava aromita


Anínte eja cherehe, ¡cháke!



1.2. Ñe’ẽñemiguerojera (adivinanza) niko ñe’ẽporandu oñepyrũva maravichu maravichúpe, ha oha’ãrõva ñembohovái katupyry.


Techapyrã


1.Maravichu maravichu, mba'émotepa


ñapo'ẽramo hesape okaru (jetapa)


2.Maravichu, maravichu, mba'émotepa


peteĩ karai po’i oike ka'aguýpe ha


osẽ iñakã rehe ysypo (ju).



1.3. Jeroviapy (creencia) niko umi mba’ekuaa jaguerekóva, jepémo ñe’ẽrei, upeichavérõ jepe ojepuru tapiáva oparupiete oñembohováivo mba’e hesaka’ỹva.


Techapyrã:


· Mbarakaja hekove pokõi


· Mbarakaja hũ ome'ẽ po'a


· Chavurro hasẽramo, okýta


·


1.4. Jeroviajerovu (superstición) niko umi mba’ekuaa oñembotuichareíva; ja’eporãsérõ, jeroviajerovu niko ha’ehína umi jeroviapy ñemongakuaave.


Techapyrã:


· Typycha okẽ kupépe pya’e omondo ogapýgui jahayhu’ỹvape


· Kuña ndojahuiva’erã imemby rire, ỹramo imembymi omanokuaa chugui


· Pitogue opurahéiramo, he'ise oĩha hyeguasúva


·


1.5. Paje (magia) niko mba’ekuaa ojepurúva mba’e porã ha mba’e vai aporã. Oĩ tapicha -iñaranduka’atýva- oñembokatupyryva’ekue pajépe, upéicha rupi umíva oporopohãnokuaa. Heta tapicha
ohasa’asýva, hasykatuetéva, ndojejuhúiva, ndaipirapiréiva, ikerairũ pochýva
hamba’e oñepohãnouka hekokatujey hag̃ua ỹramo ojora hag̃ua mba’e vai ojejapóva
hesekuéra; ha katu, oĩ oipurúva paje oharu hag̃ua hapichápe. Ja’ekuaa avei oĩha
kuimba’e ha kuña ojapokuaáva paje. Oĩ oipurúva imba’ekuaa oharu, ojahéi térã ombyai
hag̃ua oimerãévape, umívape oñembohéra paje apoha hũva; oĩháicha avei ojoráva
mba’e vai térã ombohekokatujeýva tapicha ojeharuva’ekuépe, ha ko’ãvape
oñembohéra paje apoha morotĩva. Pe paje morotĩ apohára ndaikatúi ojapo paje
hũva ha péicha avei pe paje hũ apohára ndaikatúi ojapo paje morotĩva. Paje
apópe ojepuru opa mba’e: ñana, tembi’u, yvoty, tuguy, yvy, kuatia, ao, inimbo,
ta’ãnga, marangatukuéra ra’ãnga, kurusu, y karaipyre, juky, akãrague, kangue,
kavure'i rague, guinéa kyra, tepoti, ka'a, itakaru, ju ha ñembo’e San Antonio,
San Miguel Arcángel, Santo Tomás, Santa Elena ha Santa Catalina de Sena-pe.



1.6. Ñepohãno chae (medicina popular):Paraguáype hetaiteve oĩ tapicha hasykatu jave oñepohãnoukáva pohãnohára chaépe ha umichahápe ñe’ẽ ojepuruvéva ñomongetahápe ha’ehína avañe’ẽ. Umi pohãnohára
chae oipuru pohãrõ umi mba’e oguerekóva hekohápe. Ndaipóri ha’ekuéraichagua
oikuaa porãvéva ka’avo ha ñanamimi oĩva ijerére. Umíva ha’ehína hembipuru. Umi
pohã oipuru hikuái oporomonguera hag̃ua. Oĩ ambue pohãnohára ndoipurúiva ñana.
Añetehápe, oĩ oporomongueráva yvy, y térã katu oporopohãnóva ñembo’e rupive.


Nahi’ãi jaheja tesaráipe Guaranikuéra oikuaaporãhague upe hekoha. Ndaipóri ka’avo, ita térã mymba hera’ỹva Guaraníme. Ko’ã tapicha imba’ekuaáva apytépe, oĩ avei pe
oporomomembýva, oñembohérava partéra chae, oipytyvõva kuña hyeguasúvape imemby
hag̃ua, hogapýpe. Jaikuaaháicha sa’i oĩ kuña ohóva peteĩ tasyópe (hospital)
imemby.


Iporã avei ja’e, mba’asykuéra oĩháicha heraha avei Guaraníme. Techapyrãrõ: ohéo térã haru; py'aruru; tavardillo; kambyrujere; mitãreterasy; isípula; topepireko ha
ambuéva.


Pohãramo ojepuru ko’ãva: ka'ahái, ka'arẽ; guavirami, taperyva; arasa, yvapurũ; tapekue; tarope, jaguarundi; amba'y, kumanda yvyra'i, mamóne; kokũ, jaguareteka'a;
karaguata, mba'ysyvo; ka'arurupe, ka'apiky'i; kalaguala ha ambuéva.



1.7. Jeroviakatu (religión). Ñane retãygua omomba’eguasu opa mba’e ijáva jeroviakatúpe, taha’e ha’eháicha. Péicha opavave jaguereko peteĩ térã hetave ñangarekohára: San Blas (ahy'o rerekua),
San Roque (jagua ha imeg̃uáva rerekua); Santa Lucía (ohecha'ỹva rerekua); San
Ramón (hyeguasúva ha imembyramóva rerekua); San Isidro (ñemitỹhára rerekua),
San Cayetano (mba’apohára rerekua); Santo Tomás (oñemoarandúva ha iñarandúva
rerekua); Santa Cecilia (puraheihára rerekua); San Antonio (ojohayhúva
rerekua); San Judas Tadeo (imba’ehasýva ha apañuãi rerekua).


Paraguáype -héra Guaraní reheve- jahechakuaa gueterei: tupãnói, óga ñemongarai; jepokuaa ha jerovia póra rehegua (upéva jeko hekovaiva'ekue, iñangaipa hetava'ekue), ha
Estacionero opurahei’asýva kurusu árape ha Arapokõindy Marangatúpe (Samana
Santa).




1.8. Mombe’ugua’u (mito) oñeha’ã ombohovái umi mba’e iñypytũ, hypy’ũ, jahecha’ỹ ha jaikuaaporã’ỹva, jepémo upéicha jagueroviáva.


Techapyrã:


JASY JATERE


Kóva hina Tau ha Kerana ñemoñare irundyha. Ko mitã'i yvágaicha hesa hovy hasy ha kuarahy mimbícha iñakãrague sa'yju. Og̃uahẽvo asajepyte ndaje osẽ omyasãi
mborayhu. Oje'e hese opívo oguataha ha oguerekoha ipópe ka'a rakã pehẽngue
ome'ẽva ichupe imba'ekuaaita.



1.9. Mombe’upy (leyenda) niko oñeha’ã ombohovái mba’eicharupíva oĩ yvy ape ári umi hekomymbáva (animales), hekoka’avóva (vegetales) ha mba'ehekotee’ỹva (minerales). Techapyrã:


KA'A


Peteĩ áraje Ñande Ru ou, tujamíramo, yvy ape ári oguatávo, ha ikane'õmarõ oheka peteĩ ogami opytu'u hag̃ua. Ohohápente mavave ndoipe'ái chupe hóga rokẽ. Maymávante
oñembotavypa chugui. Ipahaitépe, og̃uahẽ peteĩ tujami rógape. Upéva ombohasa
chupe hógape, ome'ẽ chupe y ha tembi'u, ha okemi hag̃ua avei ome'ẽ chupe. Upe
tujami oikóje itajýra ndive, ha mokõive rasa oñangareko porã Ñande Ru rehe.


Ohecharamógui tujami ha tajýra reko marangatu, Ñande Ru ojevúvo yvágape omoheñoiukáje tujami róga korapýpe, peteĩ ka'avo pyahu avave oikuaa’ỹva. Upei og̃uahẽkuri tujami
rendápe Ñande Ru remimbou; ombo'eva'ekue tujami ha tajýrape mba'eichaitépa
ojepuru'arã upe ka'avo pyahu, hérava ka'a, opytava'ekue mokõivéva poguýpe.



1.10. Káso ñemombe’u (Cuentos populares) niko umi ñemombe'u iñasãiva ñane retãpýre ha ñande rapicha omombe'úva imandu'akuévo hembiasakue térã ambue hapicha rembiasakuére. Opaichagua káso niko oĩ, péicha,
ñahendukuaa póra, pombéro, pláta yvyguy, paje, Pychãichi ha Perurima umíva
rehegua. Oĩ avei omombe'úva mba'éichapa heñóikuri tavakuéra, ỹramo oñe'ẽva
guyra, mymba, térã ka'avokuéra rehe. Oĩ itie'ỹva, avei ñanembopukáva,
ñanemongyhyjéva ha opaichaguáva. Upeichavérõ jepe, maymáva ñanerekombo'e
ohechaukágui ñandéve pe ñande rekoite; avei oguerekógui upe arandu ka'aty
oje'eha. Ko'ág̃a rupi ae oñembyaty ha mbeguekatúpe ojehai ohóvo. Avei
oñemomba'eguasúve ha ojehechakuaaramojey.


Techapyrã:


MBORIAHU RYĜUATÃ KÁSO


(Ohai: David A. Galeano Olivera)


Karai Hilario ha hogayguakuéra oikova'ekue, ñepyrũrãme, Itakyrýpe. Upépe omba'apo hikuái kokuépe. Mandyju ha manduvi niko umi mba'e oñemitỹkakuaavéva, ohepyme'ẽ
hag̃ua. Oiko porã hikuái, imboriahu ryg̃uatã. Imarangatu hikuái. Heta tapicha
ohayhu añete Hilario ha hogayguakuérape, ha oĩra’e avei ohayhu’ỹva chupekuéra.


Péicha ndaje, peteĩ ko’ẽ, ojuhu hikuái juky iñasãiva hóga jerére. Osẽ ha ohohápente, hóga jerére, juky mante ojuhu. Oñemondýivoi ha’ekuéra. Oñembo’e avei, ha upéi
ohypýi ykaraipyrépe. Ña Carmen -Hilario rembireko- oitypeíkuri ha ombyatypa
peteĩ vosápe, ha’e.... ka’arupytũ jave oñotỹkuri -iména ndive- kuarahy reike
gotyo.


Upeichavérõ jepe, upe ára guive nosẽporãvei mba’eve chupekuéra. Ña Carmen jeko oúkuri hasykatuetévoi. Hilario katu ojuhúkuri irundy hymba vaka oñekarãi ha huguypáva,
upéi omanombava’ekue ichugui. Ha’e oñangareko aja hembireko ha umi hymba
vakáre, ysokuéra oñemohyguatãkuri imandyjutýpe. Upeichaite jekoraka’e
ojehúkuri. Vaípeko ojehecha hikuái. Iñambuepaite hekovekuéra. Peteĩ pohãnohára
chae he’íkuri chupekuéra: “Mba’evai niko ojejapo penderehe. Ndaha’éi vyrorei.
Che ndachepu’akamo’ãi hese. Pehayhúramo pende rekove ha pene ñemoñare,
pehova’erã ko’águi ha pya’e ave. Pepytáramo ko’ápe ikatu pemanomba; pehóramo
ikatu peñakãrapu’ãjey”.


Pya’e jeko Hilario ha ipehẽnguekuéra ojapyhýkuri ijaomimi ha oje’ói Itakyrýgui. Mombyryvoi oho upégui, Karaguataýpe. Upépe ojogapo vaivai; ha upéicha avei,
heta ára ndaje ohasa asy. Yvýpe hamba’e oke ha okaru. Hilario ha ita’ýra ypykue
ohókuri omba’apo peteĩ mandyjutýpe. Mbeguekatúpe ojoguajeýkuri tupa, apyka,
mesa, umíva. Upeichahárupi ndaje, peteĩ ka’arupytũ, Hilario -ou rire
imba’apohágui- oguapýkuri itapỹi rovái okay’u hembireko ndive; ha
oñemongetaháguihina hesaho hikuái peteĩ karréta nandíre, ohasáva ohóvo, ha jeko
og̃uahẽvo peteĩ mbokaja tuja renondépe -namombyrýiva hogakuéragui- oguetékuri
Hilario ha Ña Carmen resa renondégui. “Mba’épiko péva”, he’íje hikuái ojupe.
Mokõive ndaje imandu’ákuri upérõ umi hogaykeregua ñe’ẽnguére. Ha’ekuéra niko
omombe’úmiva’erã Hilario ha Ña Carmen-pe Karaguatay iporaha, ha sapy’apy’a
ojejuhuha upépe pláta yvyguy. Ñorairõ Guasu rapekuevoi niko raka’e. Ambue
ka’arupytũme ojehujeýkuri upe mba’e. “Oiméne niko kóva hína pláta yvyguy
mba’e”, he’ijekoraka’e hembirekópe, ha ombojoapy: “Ko’ẽramo jajo’óta”. Upe ára
irundyhápe Hilario ndohói omba’apo. Opytákuri, ha hembireko ha ita’ýra ypykue
ndive ohókuri mbokaja tuja oĩha meve. Ogueraha hikuái peteĩ jo’oha (pala), ha
oñepyrũ ojo’o. Pya’evoi ndaje ojuhu peteĩ karameg̃ua’i. Onohẽraka’e hikuái ha oipe’ávo
ojuhu hyepypegua omimbipáva, nimbora’e pláta yvyguy hína. Ovy’aiterei hikuái,
jepérõ upéicha nomombe’úikuri mavavetépe. Oguerokirirĩnte hikuái.


Mbohapy ára ohasa rire jeko Hilario osẽkuri ohopa heseve Brasil-pe, ha upépe ohepyme’ẽkuri. Heta pirapire ndaje oñeme’ẽkuri chupe. Upégui ou rire,
ojoguákuri hogarã Paraguaýpe. Ko’ag̃aite peve oiko ko’ápe. Ipirapire heta
jepiveguáicha; ha’e... kakuaa omba’apo. Añetémbora’e upe he’iva’ekue chupekuéra
pohãnohára chae: “Pehóramo ikatu peñakãrapu’ãjey”. Ha añetehápe, upeichaite
oiko hesekuéra. Mba’e vai rire, mba’e porã manteva’erã, péicha niko
oje’evavoíjepi...


... ha upépe opa.



MBA'E'APOGUIGUA TAVARANDU (FOLKLORE MATERIAL O ERGOLOGICO)


Kóvape oikepaite mba’e tavarandugua oikóva mba’e apo rupive. Heñói guive ava ojapo heta mba’e ipópe. Aipórõ ápe oikehína: óga apo, tembi’u apo ha opaichagua mba’e
apo (ñanduti, poyvi, ovecha rague umíva).




2.1. Óga (vivienda) oñemopu’ãvo oñemohendava’erã tekotevẽháicha ani hag̃ua yvytu vai ojeity hi’ári. Oĩ óga ojejapóva mbokaja yguégui ha oñemo’ã kapi’íva; ha upéicha avei ojogapóva
ipyahuveháicha, oipurúmava yvy’atã (ladrillo) ha yvyrajegua. Óga oñemboja’o
kóicha: tataypy, ñaimeha térã jahuha, kotykeha, kotykaruha ha guataha.
Ogapypegua katu ko’ãva: tupa kochõ ha aramboha; kyha, karameg̃ua,
tataindyrenda, lampiũ, tataindy; mesa, apyka, apykape, apykapuku, kambuchi,
tembipuru; angu'a, ña'ẽmbe, yrupẽ, ajaka, y’uha, hy'a, yrenda ha kanéka.



2.2. Tembi’u Paraguay (alimentos). Tembi’u apópe ojepuru ko’ãva: aramirõ, avati, kure ñandy, kamby, kesu, ryguasu rupi’a, mymba ro’o opaichagua. Mboheha (condimento) apytépe jajuhukuaa: áho, sevói,
ky’ỹi, asuka, juky, laurel rogue ha limõ. Tembi’u Paraguáy apytépe oĩ: huitĩ
maimbe, rora, kavure, mbeju, chipa, so’o jukysy, so’o josopy, so’o apu’a, so’o
chyryry, so’o ka’ẽ, puchéro, vífe koy’gua, chamuchína, asado de carnes, guiso,
pajagua maskáda, chatáka, votifarra, mbusia, kumanda, lókro, saporo, jopara,
ipokue, iñakãngue yvyguy, chicharõ, chipa guasu, mbaipy, kiveve, kosereva,
kaguyjy, kamby-arro, arapaho, alóha, terere, guari, chícha ha ambuéva.






2.3. Jasypapaha ñemitỹ ha mymba ñangarekoguigua (Calendario de actividades agropecuarias). Jasyteĩ: yvavakuéra hi’aju. Oĩ sandia, merõ, avakachi, arasa; Jasykõi: Oñemono’õ mandyju
ha oñekytĩ yvyrakuéra; Jasyapy: Oñembyaty avati, oñembosako’i yvy oñeñemitỹ
agua; avei, oiko kure ñemongyra; Jasyrundy: Ojehapo’o mandi’o. Oñeñotỹ
opaichagua temitỹ, ojeguerova yvyra ha ka’avokuéra; Jasypo: Oñemopotĩ kokue.
Oĩma heta yva hykuéva: narã, limõ hamba’e. Oñeñitỹ petỹ; Jasypoteĩ: Oĩma
kumanda ha takuare’ẽ; Jasypokõi: Oñembosako’i yvy ambue temitỹme g̃uarã.
Oñeñotỹ mandi’o, jety, kumanda, manduvi, sandia, merõ, kurapepẽ, arro. Oñekytĩ
ka’a; Jasypoapy: Oñeñangareko mymbakuérare: kure, kavaju, vaka, ovecha, kavara;
Jasyporundy: Oñeñotỹ mandyju, manduvi, arro, kumanda, jety, merõ, kurapepẽ,
andai, pakova, mandi’o. Oñeñapĩ ovecha; Jasypa: Oĩma trigo; Jasypateĩ: Oĩ
ñepyrümaavatiky, sandia, merõ ha piña; ha Jasypakõi: Hetáma avati, merõ ha
sandia. Oñemba’apóma avei petỹ ha mba’eysyvóre.



2.4. Mba’e’apo. Táva ojejapohápe ha mba’e ojejapóva (Artesanía: su geografía y materiales empleados). Ita, Aregua ha Tovatĩme: mba’e’apo ñai’ũ ha tovatĩgui, Karapegua: poyvi, San
Miguel:
ovecha rague, Jataity: ao po’i, Kapiata: typycha, Luque:
Mbaraka ha opaichagua jeguaka itaju ha kuarepotĩgui, Limpio: karanda’y),
Itagua: ñanduti, Pirivevúi: póncho 60 lista), Ka’akupe:
mba’ehe’ẽ, Cnel. Bogado ha Eusebio Ayala: chipa, Atyra ha Ypakarai:
vakapi.








AVANO’ÕGUIGUA TAVARANDU (FOLKLORE SOCIAL O SOCIOLOGICO)


Kóvape katu oike mba’e tavarandugua oñemoañetéva tekohápe, tapichakuéra ndive, teko ñemoirũ rupive. Hyepýpe jajuhukuaa: ñe’ẽ jepuru, mba’epuru ha jepokuaa, vy’arã
ha ambue mba’e.



3.1. Jehero (apodo) niko teratee’ỹva jaipurúva ogapýpe térã angirũ apytépe. Techapyrã: Chiquitín, Pancho, Aguara’i, Avión Koli, Anguja, Kavaju Rembe, Kururu, Gállo Perõ, Guyra Tavy, Jaguarete,
Jatevu, Jagua’i Pakéte, Ka’i, Jagua Perõ, Vaka resa.



3.2. Ñe’ẽnga (Refranes) niko ohechauka ava arandu ka’aty, ñe’ẽ’apesã rupive.


Techapyrã:


Ahaséma ógape, he'i hyéva ikasõme.


Aisu'u ha amokõ hykuere, heíje ináko reheve okeva'ekue.


Aháta aju, he'i osóva.


Avy'a ha ndavy'ái, he'íje iména manóva.


Ág̃ante re'áne che píkore, he'íje lóro.


Che ndaka'úi, he'i oka'úva.


Chéngo ha'emínte, he'i loríto óga.


Ivai la situ, he'íje hekakapa'ãva.


Javy'ahag̃uánte, he'íje ikomáipe omoakãperõva’ekue.


Jaikove, he'íje mondaha omonda'íramo.


Kavalete, heí isái mbykýva.


Cada cosa henda, he'íje iky oguerováva ityvytágui iñakãme.


La unión hace la fuerza, he'íje ikatĩjováiva.


Ndaha'evoi la ha'usepávakuri, he'íje asadohágui oñemuñava'ekue.


Ndaipóri forma, he'íje angu'ápe oñenóva.


Ña'aguata, he'íje iména katĩva.


Sapy'aite g̃uarã, he’íje iména sa'yjúva.


Tuicha rejavy, he’íje hetyma yvyráva oisu'úrõ chupe jagua.


El único que me queda bien, he'íje ijao peteĩva.


Arriéro rembe puku kavaju uhéi.


Arriéro vai pombéro villetéra.


Arriéro rekorei lápi de color morotĩ.


Arriéro juruméme kaseróla.


Mitã vai kururu ñembo'y.


Lígape jakare jepe ojahogáva.


Mandarína ha g̃uaig̃ui ndaikatúi ja'u ñemi.


Výro ha yvyra karẽ araka’eve ndopái.


Hovasyve tape yképe okakávagui.



3.3. Ñembosarái ha tetia’erã (juegos y Pasatiempos) niko ha’e umi mba’e ñaha’ãkuaáva ñande rapichakuéra ndive. Ã mba’e ñaikotevẽ ñande rekohápe ha upehaguére ndaikatúi hese’ỹkuéra. Umi ojekuaavéva apytépe
jaguereko: tuka’ẽ, kuäirũ kañy, tevi trápo, valíta, tikichuéla; partído;
calesita, carrera vosa, kambuchi jejoka, paila jeheréi, tata ári jehasa,
yvyrasỹi, tóro ñemoñarõ, toro kandil ha ambuéva.




3.4. Vy’arã marangatúva (fiestas patronales). Ko’ápe oĩ 6 jasyteĩ: Reyes Magos; 21 jasyteĩ: Ñandejára Guasu, Pirivevúipe; 2 jasykõi: La Candelaria, Kapiatãpe; 3 jasykõi: San Blas, Pirivevui ha Itápe; 3 jasypo: kurusu ára; 24 jasypoteĩ: San Juan ára; 10
jasyapy: San Lorenzo, Ky’ỹindy ha San Lorenzo-pe; 1 jasypateĩ: Todos los
Santos, 2 jasypateĩ: día de los difuntos, 8 jasypakõi: Tupãsy Ka’akupe; 21
jasypakõi: Santo Tomás, Paraguarípe; ha 24 jasypakõi: Tupãra’y arareñòi







MANDU’ARÂ (PARA RECORDAR)


JASYPOAPY: GUARANI ÑE’Ê JASY – AGOSTO: MES DEL IDIOMA GUARANI


Hoy Domingo 22 de agosto – TAVARANDU ÁRA (DÍA DEL FOLKLORE)


08 hs- ASUNCIÓN - En Radio Nacional del Paraguay 920 AM


Programa: Mi canto, mi gente, mi tierra – Coordinador: Enrique Santomé


09:00 hs – JUAN E. O’LEARY (ALTO PARANA) – En Radio FM 101.3 GUARANI


Programa “Tavarandu Purahéi”. Coordinador: Mg. Fermín Cabrera


10:00 hs – ENCARNACIÓN (ITAPUA) - En el local del ATENEO


Pre-Festival del País y Fiesta Folklórica - Coordinador: Mg. César Silva


12:00 hs – MBOKAJATY (GUAIRA) – En la Sede Social del Porvenir Guaireño


Vy’aguasu: purahéi, káso, ñe’êpoty ha tembi’u ñanemba’éva. Coordinador: Mg. Paternio E. Vera


12:00 hs – ASUNCIÓN – En Radio Cáritas 680 AM


Programa “Purahéi Rory”: purahéi ha ñomongeta. Coordinador: Edilberto Vargas


Exibições: 2101

Tags: Folklore-Tavarandu

Comentar

Você precisa ser um membro de Cafe Historia para adicionar comentários!

Entrar em Cafe Historia

Links Patrocinados

Cine História

Cuba Libre

Está em cartaz nos cinemas brasileiros o filme “Cuba Libre”, de Evaldo Mozarzel.

Sinopse: Phedra de Córdoba é uma atriz transexual, nascida em Cuba, mas exilada no Brasil há mais de cinco décadas. As razões de sua partida foram a incompatibilidade com o regime de Fidel Castro e a profunda transfobia vigente na ilha. Décadas depois, Phedra retorna a Cuba para descobrir as transformações do país, na época em que a filha de Fidel, Mariela, luta por uma maior aceitação de gays, lésbicas, transexuais e transgêneros.

café história acadêmico

Biografia: confira na íntegra o artigo da historiadora Mary Del Priore: "Biografia: quando o indivíduo encontra a história". Resumo:A biografia, uma das primeiras formas de história – depois das dos deuses e de homens célebres –, retém cada vez mais a atenção dos historiadores. Todavia, a moda da biografia histórica é recente. Com efeito, até a metade do século XX, sem ser de todo abandonada, ela era vista como um gênero avelhantado, convencional e ultrapassado por uma geração devotada a abordagens quantitativas e economicistas.

EVENTO EM DESTAQUE

Parceiros


Fotos

Carregando...
  • Adicionar fotos
  • Exibir todos

Política de Privacidade

Para ler nossa "Política de Privacidade", clique aqui.

Atenção!

O Café História respeita a opinião de todos nos mais diversos espaços da rede. Reserva-se, no entanto, o direito de suspender textos de teor ofensivo, agressivo ou que sustente preconceitos de qualquer ordem, que promovam a violência ou que estejam em desacordo com o bom senso e as leis brasileiras. Da mesma forma, o Café História poderá suspender membros que publiquem este tipo de conteúdo. Se identificar algum conteúdo ofensivo ou comportamentos inadequados, por favor notifique-nos: cafehistoria@gmail.com

© 2014   Criado por Bruno Leal.   Ativado por

Badges  |  Relatar um incidente  |  Termos de serviço

body, .xg_reset .xg_module_body { line-height: 1.3; }